Dịch vụ vận tải đa phương thức là dịch vụ trong đó một đơn vị nhận trách nhiệm đưa hàng từ điểm nhận đến điểm trả bằng ít nhất hai phương thức vận tải khác nhau, dưới một hợp đồng và một chứng từ vận tải duy nhất. Chủ hàng chỉ làm việc với một đầu mối, thay vì ký riêng với hãng tàu, nhà xe và đơn vị làm thủ tục.
Bài viết tập trung vào phần thực tế: dịch vụ này gồm những hạng mục gì, đơn vị cung cấp cần đáp ứng điều kiện nào, và dựa vào đâu để chọn được đơn vị phù hợp. Nếu bạn cần phần khái niệm và phân loại, xem bài vận tải đa phương thức là gì.
Dịch vụ vận tải đa phương thức khác gì thuê từng chặng riêng lẻ?
| Tiêu chí | Thuê từng chặng riêng | Dịch vụ vận tải đa phương thức |
| Số hợp đồng | Nhiều hợp đồng với nhiều nhà cung cấp | Một hợp đồng duy nhất |
| Chứng từ vận tải | Mỗi chặng một chứng từ riêng | Một chứng từ cho toàn hành trình |
| Đầu mối chịu trách nhiệm | Phân tán, mỗi bên chỉ chịu phần của mình | Một đầu mối chịu trách nhiệm toàn tuyến |
| Khi hàng chậm hoặc hư hỏng | Chủ hàng phải tự xác định lỗi thuộc chặng nào | Khiếu nại một nơi, bên nhận vận chuyển xử lý tiếp |
| Chi phí | Có thể rẻ hơn từng chặng nhưng khó kiểm soát tổng | Báo giá trọn tuyến, dễ dự toán |
Điểm đáng giá nhất của hình thức này không phải là giá, mà là việc quy trách nhiệm về một đầu mối. Khi hàng đi qua ba, bốn khâu chuyển tiếp, việc xác định hư hỏng xảy ra ở chặng nào thường tốn nhiều thời gian hơn bản thân thiệt hại.
Dịch vụ vận tải đa phương thức gồm những hạng mục nào?
Phạm vi công việc thay đổi theo từng lô hàng, nhưng thường gồm:
- Tư vấn phương án tuyến: chọn tổ hợp phương thức và cửa khẩu, cảng phù hợp với thời gian và ngân sách.
- Nhận hàng tại kho người gửi và vận chuyển chặng đầu.
- Làm thủ tục hải quan xuất khẩu, nhập khẩu hoặc quá cảnh tùy hành trình.
- Đặt chỗ với hãng tàu hoặc hãng hàng không, xử lý chứng từ vận tải.
- Chuyển tải, lưu kho tạm tại điểm nối giữa hai phương thức.
- Vận chuyển chặng cuối và giao hàng tại địa chỉ người nhận.
- Theo dõi hành trình và xử lý phát sinh trong suốt quá trình.
Các tổ hợp phương thức phổ biến tại Việt Nam
- Đường bộ kết hợp đường biển. Phổ biến nhất với hàng xuất nhập khẩu: kéo container từ nhà máy ra cảng, đi tàu, rồi giao chặng cuối tại nước nhập.
- Đường bộ kết hợp hàng không. Dùng cho hàng gấp, hàng giá trị cao, hàng mẫu.
- Đường bộ xuyên biên giới kết hợp đường biển. Hàng từ Lào hoặc Campuchia về cảng Việt Nam để đi tiếp bằng tàu, hoặc chiều ngược lại.
- Đường thủy nội địa kết hợp đường bộ. Thường gặp ở khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, dùng sà lan gom hàng về cảng.
Với doanh nghiệp có hàng đi Lào hoặc Campuchia rồi xuất tiếp đi nước thứ ba, tổ hợp đường bộ kết hợp đường biển gần như là lựa chọn mặc định vì hai nước này không có cảng biển thuận lợi cho tuyến xa.
Đơn vị cung cấp dịch vụ cần đáp ứng điều kiện gì?
Hoạt động vận tải đa phương thức tại Việt Nam được điều chỉnh bởi Nghị định 87/2009/NĐ-CP và các văn bản sửa đổi, bổ sung. Theo đó, doanh nghiệp kinh doanh vận tải đa phương thức quốc tế phải đáp ứng điều kiện theo quy định và được cấp giấy phép kinh doanh vận tải đa phương thức quốc tế.
Trên thực tế, phần lớn lô hàng của doanh nghiệp vừa và nhỏ được xử lý theo mô hình giao nhận trọn tuyến, trong đó đơn vị giao nhận đứng ra tổ chức toàn bộ hành trình. Điều quan trọng với chủ hàng là xác định rõ đơn vị mình thuê chịu trách nhiệm đến đâu và bằng chứng từ nào, chứ không chỉ dừng ở việc họ gọi dịch vụ của mình là gì.
Tiêu chí chọn đơn vị cung cấp dịch vụ vận tải đa phương thức
- Có tư cách pháp nhân rõ ràng và xuất được hóa đơn cho toàn bộ dịch vụ.
- Chứng từ vận tải thể hiện đúng phạm vi trách nhiệm, ghi rõ điểm nhận hàng và điểm trả hàng.
- Có kinh nghiệm trên đúng tuyến doanh nghiệp cần đi, không chỉ chung chung.
- Tự làm được thủ tục hải quan hoặc có bộ phận chuyên trách, tránh phải thuê thêm một bên nữa.
- Báo giá bóc tách từng đầu phí, nêu rõ khoản nào đã gồm và khoản nào có thể phát sinh.
- Có phương án xử lý khi chậm trễ: ai thông báo, trong bao lâu, hướng xử lý thay thế.
- Nêu rõ giới hạn trách nhiệm với hàng hóa hư hỏng, mất mát và điều kiện bảo hiểm hàng hóa.
Thêm một gợi ý từ thực tế: hãy hỏi đơn vị dự kiến thuê về điểm chuyển tiếp giữa hai phương thức. Đây là nơi hàng dễ phát sinh hư hỏng và chậm trễ nhất. Câu trả lời cụ thể về nơi hạ hàng, ai giám sát, hàng nằm chờ bao lâu sẽ cho thấy đơn vị đó có thực sự tổ chức tuyến hay chỉ bán lại dịch vụ của bên khác.
Báo giá và hợp đồng cần thể hiện những gì?
Vì dịch vụ gộp nhiều chặng vào một con số, bảng báo giá dễ che mất những phần việc chưa được tính. Trước khi ký, doanh nghiệp nên yêu cầu làm rõ:
| Nội dung | Câu hỏi cần đặt |
| Phạm vi tuyến | Điểm nhận hàng và điểm trả hàng chính xác là ở đâu, có gồm bốc xếp hai đầu không? |
| Thủ tục hải quan | Đã gồm khai báo ở đầu xuất, đầu nhập hay chỉ một đầu? |
| Chuyển tải | Hàng hạ ở đâu khi đổi phương thức, ai giám sát, nằm chờ tối đa bao lâu? |
| Thời gian | Cam kết là khung thời gian dự kiến hay thời hạn có ràng buộc? |
| Phát sinh | Khoản nào tính thêm khi hàng bị kiểm hóa, lưu kho hoặc đổi lịch? |
| Trách nhiệm | Mức bồi thường tối đa cho hàng hư hỏng, mất mát và thời hạn khiếu nại là bao lâu? |
Một báo giá tốt phải trả lời được cả sáu dòng trên bằng văn bản. Nếu đơn vị cung cấp chỉ gửi một con số kèm dòng “trọn gói”, nhiều khả năng phần chuyển tải và thủ tục sẽ phát sinh về sau.
Khi nào không nên dùng dịch vụ trọn tuyến?
- Doanh nghiệp đã có hợp đồng khung với hãng tàu ở mức giá tốt, chỉ cần thuê chặng bộ và thủ tục.
- Hàng đi một chặng duy nhất, không có chuyển tiếp giữa hai phương thức.
- Lô hàng quá nhỏ, chi phí điều phối chiếm tỷ trọng lớn so với giá trị hàng.
- Doanh nghiệp cần kiểm soát trực tiếp từng khâu vì lý do bảo mật hoặc đặc thù mặt hàng.
Chứng từ và trách nhiệm trong vận tải đa phương thức
Chứng từ vận tải đa phương thức do người kinh doanh vận tải đa phương thức phát hành, có giá trị làm bằng chứng cho hợp đồng và cho việc đã nhận hàng. Chứng từ này ghi nhận hành trình từ điểm nhận đến điểm trả, nên là căn cứ quan trọng khi khiếu nại.
Doanh nghiệp cần đọc kỹ hai nội dung: giới hạn trách nhiệm của bên vận chuyển với hàng hóa bị mất hoặc hư hỏng, và thời hạn khiếu nại. Khiếu nại muộn hơn thời hạn ghi trong chứng từ thường bị từ chối, kể cả khi thiệt hại là có thật.
Sai lầm thường gặp khi dùng dịch vụ
- Chỉ so sánh giá tổng mà không đối chiếu phạm vi công việc, dẫn tới phát sinh ở khâu chưa được tính vào báo giá.
- Không xác định rõ điều kiện Incoterms, nên hai bên hiểu khác nhau về việc ai lo chặng nào.
- Khai báo sai quy cách hàng, khiến phương án tuyến ban đầu không còn phù hợp khi hàng ra tới cảng.
- Bỏ qua bảo hiểm hàng hóa với lô giá trị cao, trong khi giới hạn trách nhiệm của bên vận chuyển thường thấp hơn giá trị hàng.
- Không yêu cầu cập nhật tiến độ, chỉ liên hệ khi hàng đã trễ.
VCL Transport tổ chức tuyến trọn gói cho hàng xuất nhập khẩu và hàng đi Lào, Campuchia, bao gồm cả khâu thủ tục hải quan. Doanh nghiệp có thể xem thêm dịch vụ vận chuyển quốc tế và dịch vụ xuất nhập khẩu trọn gói để biết phạm vi công việc cụ thể.
Câu hỏi thường gặp
Dịch vụ vận tải đa phương thức có đắt hơn thuê từng chặng không?
Không nhất thiết. Giá phụ thuộc vào tuyến, loại hàng và sản lượng. Điểm khác biệt lớn hơn nằm ở chỗ báo giá trọn tuyến giúp doanh nghiệp dự toán được tổng chi phí, trong khi thuê rời thường phát sinh ở các khâu nối giữa hai chặng.
Hàng lẻ có dùng được dịch vụ này không?
Có. Hàng lẻ được gom chung và vẫn đi theo hành trình nhiều chặng. Tỷ trọng chi phí cố định trên mỗi lô sẽ cao hơn so với hàng nguyên container, nên cần cân nhắc khi khối lượng quá nhỏ.
Một chứng từ cho cả hành trình có được hải quan chấp nhận không?
Chứng từ vận tải đa phương thức là chứng từ hợp lệ trong hồ sơ hải quan. Tuy nhiên tùy loại hình và tuyến, hồ sơ có thể cần thêm chứng từ của từng chặng. Đơn vị làm thủ tục sẽ xác định bộ hồ sơ cụ thể theo lô hàng.
Khi hàng hỏng mà không rõ hỏng ở chặng nào thì sao?
Đây chính là tình huống hình thức này xử lý tốt hơn thuê rời: chủ hàng khiếu nại với bên phát hành chứng từ vận tải đa phương thức, bên đó chịu trách nhiệm trong phạm vi đã cam kết rồi tự làm việc với nhà thầu phụ của mình.
Có cần mua bảo hiểm riêng cho lô hàng không?
Nên mua với hàng giá trị cao. Giới hạn trách nhiệm ghi trên chứng từ vận tải thường thấp hơn giá trị thực tế của hàng, nên phần chênh lệch chỉ được bù đắp bằng bảo hiểm hàng hóa. Khi hành trình có nhiều chặng và nhiều lần chuyển tiếp, xác suất va chạm cũng cao hơn so với đi một chặng duy nhất.
Kết luận
Dịch vụ vận tải đa phương thức phù hợp với doanh nghiệp muốn giảm số đầu mối phải quản lý và muốn có một bên chịu trách nhiệm xuyên suốt hành trình. Giá trị của dịch vụ nằm ở cách tổ chức tuyến và ở chứng từ, nên khi chọn nhà cung cấp, hãy đọc kỹ phạm vi trách nhiệm trước khi so sánh con số cuối cùng.
Liên hệ VCL Transport để nhận phương án tuyến và báo giá bóc tách cho lô hàng cụ thể. Hotline/Zalo: 0971 795 394.
- Địa chỉ: 28/100 Đường số 18, Khu phố 1, Phường Bình Hưng Hòa, TP.HCM
- Hotline và Zalo: 0971 795 394
- Email: info@vcltransport.com
